Εισαγωγή
Ο λόγος και η ομιλία αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα γνωρίσματα του ατόμου που διαμορφώνει με καταλυτικό τρόπο την σχέση και αλληλεπίδραση γονέα παιδιού από την βρεφική ηλικία. Αν και ο λόγος ξεκινά να αναπτύσσεται από την ηλικία της γέννησης με κύρια μορφή έκφρασης τις άναρθρες κραυγές και το κλάμα, κατά την προνηπιακή και νηπιακή ηλικία η εξέλιξη είναι ραγδαία καθώς ένα παιδί 6 ετών χρησιμοποιεί τουλάχιστον 2500 λέξεις και κατανοεί 6000 περίπου λέξεις και ακολουθεί σωστά τους γραμματικούς και συντακτικούς κανόνες.
Τι θεωρείται φυσιολογικό καιποια είναι τα ορόσημα στην γλωσσική ανάπτυξη ενός παιδιού προνηπιακής και νηπιακής ηλικία;
Ένα παιδί ηλικίας κατά την προνηπιακή ηλικία (3 – 4 τών) έχει τα εξής γνωρίσματα στον λόγο του:
- Έχει αντιληπτικό λεξιλόγιο 2800 και άνω
- Έχει εκφραστικό λεξιλόγιο 900 έως 2000 και άνω
- Κάνει προτάσεις 4 έως 6 λέξεων & ρωτά για ορισμούς λέξεων (π,χ. Θέλω να πάμε τώρα στην παιδική χαρά. Μπαμπά τι σημαίνει η λέξη κάμερα
- Αναδιηγείται με ακρίβεια μια μεγάλη ιστορία
- Προσέχει μια ιστορία και απαντά σε απλές ερωτήσεις
- Χρησιμοποιεί κτητικές αντωνυμίες, μέλλοντα χρόνο ( π.χ Το ποδήλατο είναι δικό μου και δεν θέλω να το παίρνει κανείς)
- Έχει κατακτήσει τα φωνήματα και τα συμπλέγματα /θ-δ-l-ks-ps-tz-ts/
Γλωσσική ανάπτυξη στη νηπιακή ηλικία (5–6 ετών)
Ένα παιδί νηπιακής ηλικίας (5 – 6 ετών) έχει τα ακόλουθα γνωρίσματα λόγου και επικοινωνίας:
- Έχει αντιληπτικό λεξιλόγιο περίπου 13.000 λέξεις
- Χρησιμοποιεί σωστά τους χρόνους (π.χ. Αύριο που θα πάω στο σχολείο θα ζητήσω από τον Βασίλη να παίξουμε)
- Χρησιμοποιεί συνδέσμους (π.χ. Όταν έρθει η γιαγιά θα φτιάξουμε μαζί κουλουράκια)
- Ονομάζει διαδοχικά ημέρες της εβδομάδας (π.χ. Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη…)
- Ανταλλάσσει πληροφορίες και κάνει ερωτήσεις
- Επικοινωνεί εύκολα με ενήλικες και άλλα παιδιά
- Έχει κατακτήσει το φώνημα /r/ και όλα τα συμπλέγματα
Ατομικές διαφορές στη γλωσσική ανάπτυξη
Είναι σημαντικό, όμως να αναφερθεί πως κάθε παιδί αναπτύσσεται με το δικό του ιδιαίτερο τρόπο, είναι αδύνατο να πει κανείς ακριβώς πότε ή πώς το παιδί σας θα αναπτύξει τέλεια μια συγκεκριμένη δεξιότητα. Κάθε αναπτυξιακό ορόσημο χαρακτηρίζεται από ένα χρονικό εύρος μέσα στο οποίο αναμένεται να επιτευχθεί, ενώ υπάρχει σημαντική διακύμανση ανάμεσα στα παιδιά, ακόμα και όταν πρόκειται για αδέρφια, γι’ αυτό και παρατηρούνται αποκλίσεις πάντα στα πλαίσια του απόλυτα φυσιολογικού 6 μήνες.
Πώς να ενισχύσουμε τη λεκτική επικοινωνία με το παιδί
Τα παιδιά κατά την προνηπιακή και νηπιακή ηλικία είναι έτοιμα να αλληλοεπιδράσουν μαζί μας και να αποκτήσουν νέες γνώσεις και δεξιότητες επικοινωνίας που θα τα βοηθήσουν στην περαιτέρω εξέλιξη τους. Για να ενισχύσουμε την λεκτική επικοινωνία με το παιδί μας μπορούμε να ακολουθήσουμε μικρά καθημερινά βήματα που θα μας βοηθήσουν να αποκτήσουμε μια σχέση εμπιστοσύνης μαζί τους, μια ευχάριστη και δημιουργική διάδραση.
Λεκτική μοντελοποίηση: Ο γονιός ονομάζει και περιγράφει αντικείμενα και πράξεις την ώρα που συμβαίνουν, ώστε το παιδί να ακούει νέες λέξεις σε πραγματικό πλαίσιο.
Εκ παραλλήλου ομιλία: Περιγραφή από τον γονιό όσων κάνει το παιδί κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού, ενισχύοντας φυσικά το λεξιλόγιο.
Ανοιχτές ερωτήσεις: Ερωτήσεις που δεν απαντιούνται με «ναι» ή «όχι», αλλά ενθαρρύνουν μεγαλύτερη λεκτική έκφραση (π.χ. «Τι σου άρεσε;», «Πώς το έκανες;»).
Παιχνίδι ρόλων: Ρόλοι όπως «μαγαζάκι», «γιατρός» ή «σχολείο» που δίνουν ευκαιρίες για νέο λεξιλόγιο και κοινωνική επικοινωνία.
Ανάγνωση ιστοριών με διακοπές: Ο γονιός σταματά σε σημεία της ιστορίας, κάνει ερωτήσεις ή ζητά προβλέψεις για να ενισχύσει την αφήγηση και την κατανόηση.
Επαναδιατύπωση και επέκταση: Ο γονιός παίρνει τις φράσεις του παιδιού και τις εμπλουτίζει (π.χ. «Αυτοκίνητο γρήγορο» → «Ναι, ένα πολύ γρήγορο κόκκινο αυτοκίνητο»).
Τραγούδια και ρυθμικά παιχνίδια: Τραγουδάκια, παλαμάκια και επαναλαμβανόμενες φράσεις που ενισχύουν τον ρυθμό και τη ροή της γλώσσας.
Παιχνίδι περιγραφής αντικειμένων: Ο γονιός δίνει στοιχεία για ένα αντικείμενο και το παιδί το μαντεύει, ενισχύοντας λεκτική σκέψη και λεξιλόγιο.
Εναλλαγή σειράς στην ομιλία: Παιχνίδια τύπου «η σειρά μου – η σειρά σου» που βοηθούν στη ροή της συζήτησης και στις κοινωνικές δεξιότητες.
Περιγραφή εικόνων: Το παιδί περιγράφει τι βλέπει σε μια εικόνα ή φωτογραφία, αναπτύσσοντας προφορική έκφραση και παρατηρητικότητα.
Πότε να απευθυνθείτε σε ειδικό
Τέλος, η συστηματική χρήση των παραπάνω τεχνικών μπορεί να ενισχύσει ουσιαστικά τη λεκτική επικοινωνία των παιδιών μέσα από απλές, καθημερινές αλληλεπιδράσεις. Ωστόσο, αν παρατηρήσετε ότι, παρά τις προσπάθειές σας, το παιδί δεν ανταποκρίνεται, δυσκολεύεται να χρησιμοποιήσει λόγο ή απέχει από τα αναπτυξιακά ορόσημα της ηλικίας του, είναι σημαντικό να ζητήσετε την καθοδήγηση ενός λογοθεραπευτή. Ένας ειδικός μπορεί να αξιολογήσει εξατομικευμένα τις ανάγκες του παιδιού και να παρέχει στοχευμένη υποστήριξη, ώστε η εξέλιξη της επικοινωνίας του να προχωρήσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Συγγραφέας: Τσουρινάκη Ξένια, Λογοθεραπεύτρια
