Ανάμεσα στην ανάγκη για απόσταση και την ανάγκη για σύνδεση

Όταν ο έφηβος κλείνεται στον εαυτό του: τι σημαίνουν τα ξεσπάσματα, η απόσυρση και τα νεύρα.

Υπάρχει μια στιγμή στην εφηβεία που πολλοί γονείς νιώθουν ότι το παιδί τους “χάνεται”.
Το παιδί που μέχρι χθες μιλούσε, γελούσε και ζητούσε επαφή, σήμερα κλείνει την πόρτα του δωματίου του, απαντά μονολεκτικά ή ξεσπά με θυμό για φαινομενικά ασήμαντα πράγματα.

Για τον γονιό, αυτό βιώνεται συχνά ως απόρριψη. Για τον έφηβο, όμως, είναι ένα αναπτυξιακό πέρασμα.

Ο αποχαιρετισμός της παιδικής ηλικίας

Η εφηβεία δεν είναι απλώς μια περίοδος “νεύρων” ή ορμονικών αλλαγών. Είναι η φάση κατά την οποία το παιδί αποχαιρετά σταδιακά την παιδική του ταυτότητα. Για να το καταφέρει αυτό, χρειάζεται να απομακρυνθεί, όχι επειδή δεν αγαπά τους γονείς του, αλλά επειδή προσπαθεί να χτίσει τον εαυτό του ως ξεχωριστό πρόσωπο.

Η απόσυρση στο δωμάτιο, η ανάγκη για ιδιωτικότητα, η ενόχληση από ερωτήσεις που μέχρι πρόσφατα δεν το ενοχλούσαν, είναι τρόποι με τους οποίους ο έφηβος λέει:
«Προσπαθώ να μεγαλώσω και να ανακαλύψω ποιος είμαι ανεξάρτητα από το ρόλο μου ως παιδί σας».

Τα νεύρα δεν δηλώνουν αγένεια αλλά υπερφόρτωση

Όπως κάθε μετάβαση, έτσι και η εφηβεία έχει τις δυσκολίες της. Το νευρικό σύστημα του εφήβου βρίσκεται σε έντονη αναδιοργάνωση.

Το συναισθηματικό κομμάτι του εγκεφάλου (που νιώθει, αντιδρά, ενθουσιάζεται, θυμώνει, φοβάται) ωριμάζει πιο γρήγορα από το λογικό και ρυθμιστικό κομμάτι (που σκέφτεται, οργανώνει, φιλτράρει, βάζει λόγια στα συναισθήματα). Έτσι μέσα του υπάρχουν έντονα συναισθήματα, αλλά τα “εργαλεία” για να τα καταλάβει, να τα αντέξει και να τα πει με λόγια δεν είναι ακόμη έτοιμα.

Γι’ αυτό και τα συναισθήματα δεν επικοινωνούνται μέσα από λεκτικό μοίρασμα αλλά με συμπεριφορές: θυμό, ειρωνεία, απόσυρση, σιωπή.

Ο γονιός βλέπει αυτές τις συμπεριφορές και σκέφτεται:
«Με απορρίπτει»,
«Με προκαλεί»,
«Δεν με σέβεται».

Εκεί χρειάζεται να θυμόμαστε ότι αυτό δεν γίνεται από επιλογή.

Στην πραγματικότητα, ο έφηβος λέει χωρίς λόγια:
«Δεν αντέχω αυτά που νιώθω και δεν ξέρω πώς να σου τα πω».

Με άλλα λόγια, δίνει στον γονιό τα δύσκολα συναισθήματα που δεν μπορεί ο ίδιος να κρατήσει. Τον κάνει να νιώσει άγχος, θυμό ή ανησυχία αντί για εκείνον.
Όχι από πρόθεση, αλλά επειδή δεν μπορεί ακόμη να τα κρατήσει μόνος του.

Από την αναπάντεχη σύνδεση στη βίαιη απομάκρυνση

Ο έφηβος μοιάζει με κολυμβητή.
Απομακρύνεται για να δοκιμάσει τον κόσμο, αλλά επιστρέφει για να πάρει ανάσα κρατώντας τα τοιχώματα της πισίνας.
Και μόλις νιώσει ξανά σταθερός, σπρώχνει πάλι μακριά.

Αυτό το “έλα–φύγε” μπερδεύει τον γονιό, είναι εξαντλητικό, αλλά απολύτως φυσιολογικό. Το παιδί χρειάζεται μία σταθερή παρουσία: έναν γονιό που αντέχει το πήγαινε έλα του χωρίς να καταρρέει και χωρίς να αποσύρεται συναισθηματικά.

Τι βοηθά πραγματικά

• Σεβασμός στην ιδιωτικότητα χωρίς εγκατάλειψη.
• Λιγότερες ερωτήσεις, περισσότερη παρουσία.
• Σαφή όρια στην αγένεια, χωρίς ταπείνωση.
• Κατανόηση ότι η απόσταση δεν σημαίνει ρήξη.

Όταν ο γονιός δεν παίρνει προσωπικά την απομάκρυνση, το παιδί νιώθει ασφαλές να επιστρέψει.

Ένα μήνυμα προς τους γονείς

Ως αναλυτική αρχετυπική ψυχοθεραπεύτρια, παιδαγωγός και μητέρα, εργάζομαι καθημερινά με γονείς που βρίσκονται ακριβώς σε αυτή τη φάση: εκεί όπου η αγάπη υπάρχει, αλλά η σύνδεση μοιάζει να δοκιμάζεται.

Η δουλειά μου δεν είναι να “διορθώσω” τον έφηβο, αλλά να στηρίξω τον γονιό ώστε να αντέξει το πέρασμα, να κατανοήσει τι συμβαίνει και να παραμείνει συναισθηματικά διαθέσιμος.

Γιατί τα παιδιά δεν απομακρύνονται για να χαθούν, απομακρύνονται για να βρουν τον εαυτό τους.

Στηρίζοντας και ενδυναμώνοντας τους εαυτούς μας θα μπορέσουμε να τους προσφέρουμε το περιβάλλον ελευθερίας και ασφάλειας που έχουν ανάγκη.

✍️ Συγγραφέας

Σουμελίδου Ελπίδα
Ψυχοθεραπεύτρια – Ψυχοπαιδαγωγός